voor gemeenten, over duurzaamheid

Henk Mirck is sinds 2010 wethouder in de gemeente Zwijndrecht met in zijn portefeuille: Openbare ruimte, Duurzaamheid & milieu, Natuur & recreatie, Verkeer & vervoer, Parkeren, Dienstverlening, Personeel & organisatie, ICT. Mirck is lid van ABZ, Algemeen Belang Zwijndrecht. Hij is actief betrokken bij het bestuurlijk netwerk GDO, Gemeenten voor Duurzame Ontwikkeling.   In het interview spreken we met Mirck onder meer over duurzame ambities en resultaten, intergemeentelijke samenwerking, Bosch-maaiers met een benzine tweetaktmotortje en regelgeving van de Rijksoverheid inzake energiebelasting.

Het college van Zwijndrecht heeft de gemeentelijke begroting voor 2012 rond. Is er nog ruimte voor realisatie van duurzame ambities?

Het is duidelijk dat er prioriteiten gesteld moeten worden, en dat een gemeente niet alles kan doen. Als je ziet wat er speelt in het sociale domein, op gebied van inkomen en lastenverzwaring, dan is het evident dat we nu daarin blijven investeren en dat duurzaamheid, financieel gezien, minder prioriteit krijgt.

Maar al wordt het niet expliciet als speerpunt genoemd, er zit wel degelijk duurzaamheid in de begroting. Duurzaamheid moet onderdeel zijn van al ons handelen. Het is dus een aspect dat naar voren komt bij reguliere projecten, bij werken in de openbare ruimte, bij de ontwikkeling van het buitengebied, enzovoort. Bij de herontwikkelingen van centrumgebied en bedrijfsterrein wordt meer groen geplaatst, er wordt gebruik gemaakt van duurzame materialen, de openbare verlichting wordt duurzaam, het openbaar vervoer krijgt de ruimte, er wordt ingezet op reductie van energiegebruik.

Ook binnen de eigen organisatie blijven we kijken hoe we slimmer en duurzamer kunnen werken. Kunnen we ons wagenpark elektrificeren? En moet dan de auto van de opzichter van de gemeentewerf elektrisch zijn? Of onze scooters? Of kan beter geïnvesteerd worden in minder zichtbare onderdelen van de bedrijfsvoering, bijvoorbeeld de Bosch-maaiers met een benzine tweetaktmotortje? Al dat gereedschap loopt op benzine, terwijl er nu hele goede elektrische varianten voor zijn. En kunnen we die dan voeden met zelf opgewekte groene energie?

In hoeverre vormen de financiën dan toch een hindernis voor duurzame ontwikkeling?

Er zijn inwoners die al 5 jaar geleden zonnepanelen hebben gekocht. En er zijn bedrijven die zelf zeggen: mijn bedrijfsvoering heeft impact, ik wil iets terugdoen. Maar er zijn ook inwoners en bedrijven die niks met duurzaamheid hebben. Of die wel iets willen maar het niet kunnen betalen. Om toch resultaat te behalen werkt dan een financiële prikkel meestal het best. En dat is nu niet mogelijk.
Je kunt hele mooie duurzame ambities hebben, maar zonder geld wordt het lastig.

Wat is dan de rol van een wethouder duurzaamheid in deze krappe tijden?

Er is de afgelopen jaren allerlei beleid ontwikkeld, we willen nu gaan voor uitvoering en actie. Ik zie de crisis dan als kans. Niet kunnen investeren is een beperking, maar het noopt tot creativiteit en samenwerking en dat is positief.

Ik zoek dus samenwerking met bedrijfsleven, met woningcorporaties, met NGO’s. De gemeentelijke rol is vooral facilitator, stimulator, ondersteuner van initiatieven buiten de eigen organisatie. Als wethouder neem je barrières weg en breng je partijen bij elkaar. Het bedrijfsleven heeft op dit moment de sleutels in handen: Hun impact op ik zeg maar even de planeet, is groot, waardoor hun acties om die impact te verminderen ook groot kunnen zijn. Zij zijn bovendien nu degenen met middelen om tot actie over te gaan.
Als lokale overheden moeten we aangeven wat de focus van de actie zou moeten zijn en het bedrijfsleven aanmoedigen de sleutels te gebruiken.

De gemeenteraad heeft begrip voor deze rol van stimulator en waardering voor hetgeen we als gemeente op gebied van duurzaamheid weten te bereiken.

Is het überhaupt mogelijk om te bepalen hoe het gaat met ‘duurzaamheid’? Is het niet een onhandelbaar breed begrip?

Duurzaamheid is een breed begrip, maar je kunt wel specifieke duurzame resultaten benoemen. Sommige resultaten zijn te kwantificeren, bijvoorbeeld onze klimaatdoelstelling, de CO2 reductie.
Je zou ook het aantal terra-joules aan duurzame energie dat opgewekt wordt binnen de gemeente kunnen becijferen.
Maar je hoeft niet per se alles te kwantificeren, je kunt ook kwalificeren en daarmee duidelijke resultaten laten zien.
Als wij per 2012 geen chemische bestrijdingsmiddelen meer gebruiken als gemeentelijke organisatie, dan is lastig te kwantificeren wat dat precies voor gevolgen heeft. Maar het is prima te kwalificeren: onze medewerkers worden niet meer blootgesteld aan chemische troep, ons groen evenmin en daarmee ook niet meer de gebruikers van de buitenruimte.

Het is een breed begrip, maar aan het eind van de collegeperiode ben ik af te rekenen op duurzaamheid.

U zoekt samenwerking met partners, ook met andere gemeenten?

Bij groter volume nemen de kansen toe en de bedreigingen af. Om business cases rond te krijgen is samenwerking met collega-gemeenten noodzakelijk. Binnen de Drechtsteden hebben we een afvalbedrijf cq duurzame energieleverancier waarmee een warmtenet wordt ontwikkeld. Restwarmte wordt omgezet in energie voor bedrijven en woningen in de omgeving.
Er wordt ook gekeken naar de opwekking van duurzame energie. Uit verschillende gemeenten komen verschillende stromen biomassa: gemeentelijk groen, restproducten van landbouw. Per individuele gemeente zou dat te weinig grondstof opleveren voor efficiënte energieproductie middels vergisting. Gezamenlijk krijgen we de business case sluitend.

Maar we werken ook samen in onze duurzaamheidscommunicatie bijvoorbeeld. We moeten samenwerken in de regio maar ook landelijk. Het bestuurlijke netwerk GDO, Gemeenten voor Duurzame Ontwikkeling, richt zich daar op.

Wat is uw persoonlijke verbondenheid met duurzaamheid?

Ik ben lange tijd werkzaam geweest in de ICT-branche. Ik ging me steeds meer interesseren voor natuur en milieu en zag ook welke groeiende bijdrage ICT leverde aan klimaatproblemen. Vanuit de posities die ik had, kon ik aandacht geven aan bijvoorbeeld de vraag hoe je met ict klimaatproblemen te lijf kon gaan. En of je ICT zou kunnen vergroenen.
Hoe meer ik me in deze onderwerpen verdiepte, hoe duidelijker het voor mij werd dat we te weinig doen om het tij te keren. Ik wilde een rol of een functie waarin ik een grotere bijdrage zou kunnen leveren aan duurzaamheid. Ik heb me kandidaat gesteld voor de gemeenteraad en heb aan het raadsprogramma meegewerkt. Duurzaamheid is daarin echt belangrijk.
Na de verkiezingen mocht mijn partij Algemeen Belang Zwijndrecht, als tweede partij na de VVD, wethouders leveren, en kreeg ik de mogelijkheid het wethouderschap op me te nemen met onder meer duurzaamheid in mijn portefeuille.

In deze functie kan en mag ik inderdaad die grootschaliger bijdrage aan duurzaamheid leveren.

Als wij willen dat de gemeente Zwijndrecht over 20 of 60 of 200 jaar nog steeds dezelfde aangename gemeente is als vandaag, voor inwoners, maar ook als vestigingsplaats voor ondernemers, dan betekent het dat je nu goed moet nadenken en rekening moet houden met milieu, met ontwikkelingen als een mogelijk groeiende energiebehoefte. We kunnen niet zomaar doorgaan met de wegwerpmaatschappij waarin we iets drie minuten gebruiken en het dan bij het afval gooien.

Wat zijn voor Zwijndrecht belangrijke duurzame onderwerpen?

Zwijndrecht heeft enorm veel en grote infrastructuur. Snelwegen, treinsporen, vooral ook voor goederen, Kijfhoek, scheepvaart. Het leven is ingeklemd tussen enorme veelal vervuilende en risicovolle infrastructuur en industrie. Externe veiligheid is daar aandachtspunt nummer één, maar ook uitstoot van CO2, fijnstof, het enorme energieverbruik.
We zoeken continu naar hoe je met de beperkte invloed die je als lokale overheid hebt, toch zaken voor elkaar kunt krijgen. Veel lobbywerk bijvoorbeeld, maar het is in dit verband voor ons belangrijk om aandacht te geven aan iets als verduurzaming van de scheepvaart.

Een ander belangrijk onderwerp, ook voor Zwijndrecht, is energie. Op welke manier is grootschalige duurzame energieopwekking in Zwijndrecht mogelijk? Zonne-energie, geothermie? Misschien vergisting en windenergie? We bestuderen de plaatsing van zonnepanelen op gemeentelijke gebouwen, maar de wetgeving zit ons daar eigenlijk het meest in de weg. Ik zou graag energie die we als gemeente opwekken aan de inwoners leveren.
Als ik energie opwek als gemeente, bijvoorbeeld zonne-energie, dan is dat eenvoudig te realiseren. Maar als ik die energie voor eigen gemeentelijk gebruik inzet, is de besparing gering, omdat de gemeente weinig betaalt voor energie. Wij hebben als grootverbruiker een veel lager tarief dan onze inwoners. Tussen haakjes: Een heel scheef systeem eigenlijk: hoe minder energie je gebruikt hoe meer belasting je erover moet betalen.

Moet de Rijksoverheid dit oppakken?

Het gaat er mij dus om dat ik graag de door de gemeente opgewekte energie kan leveren aan mijn inwoners. Dat mag nog niet volgens de wet. Langs de randen van de wet kun je het gemeentelijke dak verhuren aan een corporatie waarvan bewoners eigenaar zijn. Maar het blijft nog lastig.
Als de Rijksoverheid daar de regelgeving aanpast zou dat een boost opleveren voor duurzame energie-opwekking, kijk maar naar Duitsland, maar ook een bijdrage aan de economie. Installateurs, toeleveringsbedrijven enzovoort zouden daar flink wat werk door krijgen. En fotovoltaische kennis van de TU Delft, die nu met name in het buitenland wordt toegepast, kan dan ook hier worden ingezet.

Ik begrijp dat de Rijksoverheid de inkomsten uit energiebelasting nodig heeft, maar je zou de economie een boost geven en de noodzakelijke energietransitie en klimaatdoelstellingen enorm helpen.